روش وال مش در حال حاضر، جایگزین وال پست در بسیاری از پروژهها شده و نیازمند نظارت دقیق مهندس ناظر، برای اجرای صحیح است. مهندسان ناظر با وظایف خود در مورد مهار دیوار با روش وال پست آشنایی کامل دارند؛ اما به علت جدید بودن روش والمش، بسیاری از مهندسان ناظر وظایف خود را در این حوزه درک نکردهاند. این در حالی است که وظایف مهندسین ناظر در مورد وال مش، بسیار حیاتی است و اگر خطایی در این حوزه صورت بگیرد، نه تنها جان و مال مردم به خطر میافتد، بلکه پیامدهای حقوقی را نیز در پی خواهد داشت.
ضرورت تعیین حدود مسئولیت طراحی، اجرا و نظارت در مهار دیوار با وال مش
برای طراحی، اجرا و نظارت در مهار دیوار با والمش، مهندسان و افراد مختلفی در حال فعالیت هستند. برای دستیابی به یک سازه ایمن، لازم است که همکاری دقیقی میان ارکان مختلف پروژه وجود داشته باشد؛ اما این همکاری نباید با تداخل و یا پوشش دادن وظایف یکدیگر انجام شود. به طور کلی، 4 گروه از مهمترین افراد در پروژههای اجرایی وال مش حضور دارند. برای جلوگیری از تداخل وظایف هر یک از آنها، دفتر مقررات ملی ساختمان برای هر کدام وظایف و حد و حدودهایی را با ابلاغیه مشخص کرده است که شامل موارد زیر هستند:
- مهندس محاسب: مهندس محاسب وظیفه طراحی دقیق المانهای مهارکننده، تعیین گرماژ شبکه الیاف والمش، فواصل اجرایی و نوع پلاستر را بر عهده دارد.
- سازنده و مجری ذیصلاح: سازندگان و مجریان موظیف هستند مطابق با نقشههای مصوب و دستورالعملهای استاندارد، عملیات اجرایی والمش را پیادهسازی کنند.
- مهندس ناظر سازه: مسئولیت کنترل و تطبیق عملیات اجرایی مهار لرزهای با نقشهها و پیوست ۶ استاندارد ۲۸۰۰ برعهده مهندس ناظر سازه است.
- مهندس ناظر معماری: مهندس ناظر معماری وظیفه کنترل اولیه بستر کار، یعنی صحت دیوارچینی و ابعاد بازشوها را پیش از اجرای لایههای والمش را برعهده دارد.
کنترل اجرای صحیح وال مش وظیفه کدام یک از مهندسین ناظر است؟ (سازه یا معماری)
یکی از سوالات رایج در جامعه مهندسی این است که برای نظارت روی سیستم والمش، کدام یک از ناظران سازه یا معماری باید اقدام کنند؟ بر اساس ابلاغیه دفتر مقررات ملی ساختمان و الزامات مندرج در پیوست ششم آیین 2800، مهندس ناظر سازه موظف به نظارت روی فرآیند اجرای وال مش است. دلیل این امر آن است که عملکرد سیستم والمش مستقیما با رفتار لرزهای ساختمان و جلوگیری از فروریزش خارج از صفحه دیوارها در هنگام زلزله در ارتباط است که ماهیتی کاملاً سازهای دارد.
در زمان انتشار برخی از این ابلاغیههای اولیه، هنوز آییننامههای اختصاصی و دستورالعملهای جامع والمش به طور کامل و با جزئیات امروزی ابلاغ نشده بود؛ لذا مهندسین ناظر سازه میبایست همواره دانش خود را به روز نگه داشته و به ضوابط جدید تکمیلی نیز توجه ویژه داشته باشند. البته ناگفته نماند که با وجود تاکید زیاد روی وظایف مهندس ناظر سازه برای وال مش، ابهاماتی در ابلاغیه وجود دارد که نمیتوان فعالیت مهندس ناظر معماری را به طور کامل حذف کرد. مهندسین ناظر معماری با توجه به این ابلاغیه دارای وظایف مشخصی هستند که در ادامه دقیقتر به آنها اشاره میکنیم.
مهندس ناظر معماری و کنترل دیوار چینی قبل از اجرای وال مش
با درک شرح وظایف مهندس ناظر معماری و سازه، متوجه میشوید که بخشی از وظیفه نظارت روی وال مش برعهده مهندسان ناظر معماری است؛ چرا که در سیستم والمش برخلاف وال پست، ابتدا دیوارچینی انجام میشود و سپس دیوار مهار میشود. از آنجایی که مهندسان ناظر معماری، وظیفه کنترل دیوارچینی را دارند، پس قبل از اجرای وال مش میبایست به امور اجرای دیوار، نظارت کامل داشته باشند. مهمترین مواردی که مهندس ناظر معماری قبل از اجرای والمش روی دیوار، باید کنترل کند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کنترل ضخامت دیوار: مهندس ناظر میبایست ضخامت دیوار را با ابزارهای مناسب بررسی کند تا از مطابقت ضخامت بلوکها با نقشههای معماری مطمئن شود.
- جانمایی دقیق: محل قرارگیری دیوارها نسبت به محورهای اصلی ساختمان، باید توسط مهندس ناظر معماری مورد بررسی قرار گیرد.
- شاقولی و هم راستا بودن دیوار: تراز بودن و شاقول بودن دیوارچینی اولیه باید توسط مهندس ناظر معماری کنترل و بررسی شود تا برای اجرای وال مش، محدودیتی وجود نداشته باشد.
- ابعاد بازشوها: بررسی دقیق ابعاد پنجرهها، دربها و محل قرارگیری آنها برعهده مهندس ناظر است تا پس از اجرای والمش در اطراف بازشو، خطایی به وجود نیاید.
- جان پناه بام: نظارت بر اجرای صحیح دیوار جان پناه پیش از مهار لرزهای با وال مش، برعهده سازندگان و مهندس ناظر بر معماری است. ارتفاع و جزئیات جان پناه قبل از اجرای والمش باید توسط مهندس ناظر معماری به طور کامل بررسی شود.
والمش و نکاتی که مهندس ناظر باید به آنها توجه کند
بر اساس ابلاغیه دفتر مقررات ملی ساختمان، کلیه مهندسان ناظر ساختمان میبایست هنگام اجرای وال مش، به نکات مهمی توجه کنند. در نظر گرفتن مواد اولیه مناسب، اجرای صحیح والمش روی دیوار، بررسی دقیق اجرای صحیح بلوک چینی، نصب نبشی و …، همگی جزو وظایف مهندسین ناظر در مورد وال مش هستند. جدول زیر، چک لیست دقیق مهندسین ناظر برای والمش را مشخص میکند. کلیه مهندسان ناظر سازه موظف هستند که بر اساس این چک لیست، تمامی جزئیات وال مش را بررسی و مطابق با این موارد، آنها را کنترل کنند.
| چک لیست وظایف مهندسان ناظر در مورد وال مش | |||
| ردیف | شرح مورد نظارتی | بله | خیر |
| ۱ | اجرای صحیح بلوک چینی و جداسازی دیوار از قاب سازهای | ☐ | ☐ |
| ۲ | اتصال صحیح نبشی به سازه (بتنی و فلزی) مطابق نقشه اجرایی | ☐ | ☐ |
| ۳ | استفاده از مش و توری فایبرگلاس استاندارد (مقاوم در برابر قلیا) | ☐ | ☐ |
| ۴ | استفاده از مش مقاوم با قلیا همراه با پلاستر سیمانی | ☐ | ☐ |
| ۵ | اجرای مش و توری فایبرگلاس به صورت متقارن در دو وجه دیوار | ☐ | ☐ |
| ۶ | رعایت ضوابط والمش در محل تقاطع دیوارها | ☐ | ☐ |
| ۷ | استفاده از مش فایبرگلاس با ابعاد چشمه و گرماژ مطابق طرح والمش | ☐ | ☐ |
| ۸ | رعایت ضوابط وال مش در دیوار جان پناه | ☐ | ☐ |
| ۹ | رعایت ضوابط والمش در دیوار مشرف به همسایه | ☐ | ☐ |
| ۱۰ | پلاسترکشی در دو لایه (قبل و بعد اجرای مش) | ☐ | ☐ |
| ۱۱ | اجرای عرض مش و فواصل مطابق نقشه اجرایی | ☐ | ☐ |
| ۱۲ | استفاده از پلاستر گچی و سیمانی استاندارد | ☐ | ☐ |
| ۱۳ | رعایت ضوابط روش فول مش (در صورت انتخاب طرح) | ☐ | ☐ |
| ۱۴ | استفاده از نبشی گالوانیزه استاندارد | ☐ | ☐ |
| ۱۵ | استفاده از مصالح انعطاف پذیر (در اتصالات و درزها) | ☐ | ☐ |
عدم اجرای صحیح وال مش و پیامدهای حقوقی آن برای مهندس ناظر
عدم اجرای صحیح والمش، منجر به خرابیهای خطرناک در طو زلزله میشود. سیستم وال مش، مستقیما با جان بهره برداران و افراد حاضر در یک ساختمان در هنگام زلزله در ارتباط است. اگر به دلیل اجرای ناقص، غیراصولی و استفاده از مش بی کیفیت، دیوار دچار فرو ریزش شود؛ مهندسان ناظر به عنوان مسبب این اتفاق، در جلسات دادگاه حاضر میشوند. در واقع در حال حاضر، با وجود مشخص شدن شرح وظایف مهندسان ناظر در مورد والمش، هر خطایی که در سیستم وال مش ایجاد شود در محاکم قضایی و شورای انتظامی سازمان نظام مهندسی منجر به تشکیل پرونده میشود.
در این شرایط، چنانچه مهندس ناظر سازه در بحث مهار لرزهای و مهندس ناظر معماری در بحث صحت دیوارچینی وظایف خود را به درستی انجام نداده باشند و دستور کارهای کتبی و گزارشهای مرحلهای مبنی بر تخلف مجری را به موقع به شهرداری و مراجع ذیصلاح ارسال نکرده باشند، به عنوان مجرم شناخته میشوند و پیامدهای حقوقی زیادی برای آنها لحاظ خواهد شد. از جمله پیامدهای حقوقی عدم اجرای صحیح وال مش عبارتند از:
- پرداخت خسارتهای مالی و دیه: جبران خسارات وارده به اشخاص و اموال با پرداخت خسارتهای مالی و دیه
- محکومیت در شورای انتظامی: تعلیق پروانه اشتغال به کار مهندسی برای مدت معین یا دائم
- مجازاتهای کیفری: در صورت بروز تلفات جانی ناشی از قصور محرز تیم نظارت
کلام پایانی
جایگزین کردن وال پست با والمش به عنوان یک روش مهار لرزهای، میتواند تاثیر به سزایی روی عملکرد سازه و دیوارها داشته باشد. با این حال، هر تکنولوژی و روش جدیدی، نیازمند درک صحیح مبانی فنی آن است. یکی از مشکلات رایج در مورد وال مش، عدم نظارت صحیح توسط مهندسین ناظر بود.
امروزه به لطف ابلاغیههای منتشر شده، مهندس ناظر معماری باید کنترل دقیق روی مراحل دیوارچینی قبل از اجرای والمش را داشته باشد و مهندس ناظر سازه نیز با چک لیست نظارتی ذکر شده، تمامی جزئیات فنی وال مش را بررسی کرده و آنها را کنترل کند. با درک وظایف مهندسین ناظر در مورد والمش، خطاهایی اجرایی که منجر به تخریب ساختمان و پیامدهای حقوقی جدی میشوند، به حداقل میرسند و میتوان از استحکام نهایی سازه به بهترین شکل بهره مند شد.